Avrupa'da kağıt, en çok geri dönüştürülen malzemelerden biri. 2024'te tüketilen kağıt ve kartonun yaklaşık %74'ü geri dönüştürüldü. Buna karşın ambalaj üzerindeki bir etiket, mühür ya da kaplama bu performansı tek hamlede sıfırlayabiliyor. NC State University bilim insanlarına göre sektörde "stickies" olarak bilinen geri dönüştürülemeyen yapışkan kalıntıları, geri dönüşüm makinelerine hasar veriyor, elde edilen kağıdın kalitesini düşürüyor ve bazı durumlarda tüm partinin reddedilmesine yol açıyor.
Sıkılaşan düzenleme yeni arayışları hızlandırıyor
Avrupa otoriteleri firmaları daha sıkı hedeflere doğru itiyor. Ağustos'ta yürürlüğe girecek Avrupa çapındaki Ambalaj ve Ambalaj Atığı Tüzüğü (PPWR), 2030'a kadar tüm ambalajların en az %70 geri dönüştürülebilir olmasını şart koşuyor; bu oran 2038'den itibaren %80'e yükselecek. Almanya da daha katı raporlama ve lisans ücretleri getiriyor. Bu çerçevede yapışkan kalıntıları sorununu çözmek, yalnızca çevresel değil, ticari bir zorunluluk haline geliyor.
Üç Alman firması, üç farklı yol
Almanya'nın ambalaj sektörünün yoğunlaştığı Packaging Valley bölgesinden üç firma, yapıştırıcıyı tamamen ortadan kaldıran teknolojiler geliştiriyor. Alman araştırma kuruluşu Fraunhofer, 2023'te başlattığı PAPURE projesiyle hiçbir yabancı malzeme kullanmadan kağıt ambalajı mühürleyen lazer tabanlı bir ısıtma süreci geliştirdi. Proje Eylül'de resmen sona erecek ve Fraunhofer teknolojiyi pazara taşıyacak bir endüstri ortağı arıyor. Araştırma grubu lideri Fabian Kayatz, "Yabancı malzeme içermeyen çok fazla kağıt mühürleme teknolojisi yok; bu harika bir teknoloji ve pazara sunabileceğimize inanıyoruz" diyor. Kayatz, iyimser senaryoda ilk çözümün iki yıl içinde hazır olabileceğini ekliyor. Ekip, Mayıs'ta Düsseldorf'taki Interpack ambalaj fuarında teknolojiyi sergiledi ve gelen ilginin somut iş birliklerine dönüşmesini umuyor.
Hermann Ultraschall ise 2023'te patentli bir ultrasonik kağıt mühürleme teknolojisinin geliştirme haklarını satın aldı. Şirket, süreci kaynağa benzetiyor. İş geliştirme müdürü Michael Baumann, "Şu anda pazardaki birkaç büyük oyuncuyla bu teknolojiyi seri üretime taşıma odağında aktif görüşmeler yürütüyoruz" diyor ve bir müşterisinin bu yeniliği "daha önce hiç görmediği" bir buluş olarak nitelendirdiğini aktarıyor.
Henkel ise gıda ambalajı için kritik bir engeli aştı. Şubat'ta bariyer kaplı kağıtla uyumlu, hem geri dönüştürülebilir hem de gıda ürünleri için uygun ilk soğuk mühür çözümünü duyurdu. Bariyer kağıdın yapıştırılması zor bir yüzey oluşturması ve dondurma ya da çikolata gibi ısıya duyarlı ürünlerde sıcak mühür kullanılamaması nedeniyle, yeterli basınçla kağıdın kendi kendine yapışmasını sağlayan soğuk mühür devreye giriyor. Çözüm halihazırda atıştırmalık ve şekerleme ürünlerinde kullanılıyor; Henkel hangi ürünlerde kullanıldığını açıklamadı. Şirket daha önce tamamen geri dönüştürülebilir bir sıcak mühür çözümü de geliştirmişti; bu sayede İtalyan marka Regina, tuvalet kağıdı, mutfak havlusu ve peçete gibi hijyen ürünlerinde plastikten kağıda geçiş yaptı.
Makine yenileme, hız ve kağıt türü engelleri
Bu basit görünen çözümler karmaşık teknolojilere dayanıyor ve beraberinde zorluklar getiriyor. Mevcut ambalaj makinelerinin neredeyse tamamı yapıştırıcı malzemeler için tasarlanmış durumda. Baumann, "Bir tür yeniden tasarım muhtemelen gerekli ve bu bizim en büyük zorluğumuz" diyor. Fraunhofer araştırma grubu lideri Volker Franke ise PAPURE'ün geliştirdiği lazer modülünün mevcut makinelere entegre edilebileceğinden emin. Her iki taraf da üretim hızının şu an için yapıştırıcılı ambalaja kıyasla çok daha düşük olduğunu kabul ediyor; Franke, tam otomatik üretimin hız açısından geliştirilmeye devam edilebileceğini savunuyor.
Teknolojiler her kağıt türünde çalışmıyor. Baumann, "Her kağıt malzemeyi birleştirmek mümkün değil" derken, kağıt üreticileriyle kolay birleştirilebilir hammadde geliştirilmesi için görüşmelerin sürdüğünü belirtiyor. PAPURE ekibi ayrıca lazer mühürleme teknolojisini gıda sınıfı ambalaja uygulamanın henüz bir yolunu bulamadı; gıdayı korumak için kaplama gerektiğinden, bu alanda plastik hâlâ tercih ediliyor.
Asıl sorun toplama ve ayrıştırma mı?
Atık analitiği platformu Greyparrot'ın kurucu ortağı Ambarish Mitra, kağıdın geri dönüştürülememesinin asıl nedeninin yapıştırıcı değil, yetersiz toplama ve ayrıştırma yöntemleri olduğunu söylüyor. Mitra, "Çok sayıda kağıt ve karton, geri dönüşüm tesisine bile ulaşamadan kirlendiği ya da diğer atıklarla karıştığı için geri dönüştürülemiyor" diyor.
PA Consulting ambalaj uzmanı Jamie Stone da yeni mühürleme teknolojilerinin "başlamak için akıllıca bir yer" olduğunu belirtiyor. Stone, katlanmış kağıt lifinden yapılmış bir yoğurt kabı örneğini vererek, bariyer katmanı ile kapağın aynı anda işlev görmesi gerektiğini; aksi halde kapak açıldığında astarın birlikte çekilip yarı dolu, dağınık bir kap kalabileceğini anlatıyor. Stone, "Bu teknolojiler olgunlaşıp daha karmaşık, yüksek bariyerli kağıt bazlı ambalajları işleyebildikçe ve plastik ambalaj hatlarının hız ve maliyetini yakalayabildikçe, gerçek sürdürülebilirlik faydalarının ölçeklenmeye başladığını göreceğiz" diyor.
Henkel Avrupa kağıt ambalaj pazar strateji müdürü Dr. Arianna Savini de PPWR son tarihinin sektörde ivme yarattığını vurguluyor: "Bu gerçekten bir sistem değişikliği. Bu dönüşümü mümkün kılmak için tedarik zincirindeki tüm oyuncularla iş birliği yapmanız gerekiyor. Ancak PPWR son tarihi nedeniyle sektörde şu anda iyi bir ivme var ve herkes bu değişimi gerçekleştirmek için çok aktif." Savini, kağıdın geri dönüşüm altyapısının zaten iyi kurulmuş olduğunu ve plastikle aynı şeyi yapmaktan daha kolay olduğunu ekliyor.
