Gıda atıkları çoğu zaman çöp olarak görülse de, Galler'in Machynlleth kasabasında bir topluluk girişimi bu algıyı tersine çeviriyor. Criw Compostio, kafe ve işletmelerden topladığı yemek artıklarını, ahşap talaşını ve evcil hayvan yataklıklarını turbasız komposta dönüştürerek yerel bir kaynak döngüsü yaratıyor.
Girişimin kurucuları Steph Robinson ve ffin Jordao, Powys bölgesindeki Centre for Alternative Technology (CAT) bünyesinde tanıştı. 50 yılı aşkın süre önce fosil yakıtlara bağımlı olmadan yaşama yolları arayan gönüllüler tarafından kurulan CAT, bugün önde gelen bir çevre yardım kuruluşu. Biyolog olan 43 yaşındaki ffin, Portekiz'den Galler'e CAT'in biyoloji bölümünde çalışmak üzere taşındı. 49 yaşındaki Steph ise İngiltere'den gelerek merkezin kısa kurs programlarını yönetti.
Criw Compostio, ffin'in 2022'de Shared Prosperity Fund'dan aldığı hibe ile başlattığı bir projeden doğdu. Ek fonlar sayesinde araştırma-geliştirme faaliyetlerine odaklanan ekip, diğer topluluklara yardımcı olmak için bir kompost okulu da kurdu.
İşletme, atıkları haftada iki kez topluyor ve Machynlleth'teki işleme sahasına götürüyor. Steph, kullandıkları özel kompost makinelerini "sıcak, fare geçirmez hiper kompostlayıcılar" olarak tanımlıyor ve bu makinelerin atığı hızla zararlılar için çekici olmayan bir hale getirdiğini belirtiyor. Kompostun olgunlaşması yaklaşık bir yıl sürüyor ve kalitesiyle yeni bir ödül kazandı.
Üretilen kompost, "ne hissediyorsan öde, ne ödeyebiliyorsan öde" esasıyla dağıtılıyor ve tamamen topluluk içinde kalıyor. Steph süreci şöyle özetliyor: "Yerel üreticiler kompostu alıyor, gıda yetiştiriyor, bu gıda kafelere gidiyor, kafeler servis ediyor, atık bize geri dönüyor ve biz onu tekrar komposta çeviriyoruz."
Criw Compostio, 20 mil yarıçapının dışına çıkmıyor ve büyüme hedefini yalnızca benzer projelerin başka yerlerde başlamasına yardımcı olmakla sınırlıyor. Komşu Gwynedd'deki gruplarla çalışarak benzer modellerin kurulmasına destek veren ekip, Birmingham'a kadar uzanan katılımcıları kompost okullarında ağırladı.
Girişimin sosyal boyutu da dikkat çekiyor. Steph, özellikle ekonomik zorluk yaşayan insanlar için birlikte vakit geçirebilmenin, yalnızlık ve kopukluk gibi sorunlarla baş etmede önemli bir araç olduğunu vurguluyor. Ekip, iki kurucunun yanı sıra altı yönetim kurulu üyesi, bir "kompost bakıcısı" ve dönüşümlü olarak çalışan yaklaşık 15 gönüllüden oluşuyor. Gönüllüler kompost yapımını öğreniyor ve emeklerinin karşılığını kompost olarak alıyor. Ayrıca, çeşitli üniversitelerde toprak ekolojisi üzerine çalışan akademisyenlerden oluşan bir danışma paneli de bilimsel ve teknik konularda destek sağlıyor.
Criw Compostio için en temel ilke, "gıda atığı" teriminin yanlış olduğu. Steph, "Bunu tersine çevirirsek, bu aslında topluluktan çekilip alınabilecek, ama aslında burada kalıp çok faydalı olabilecek değerli bir kaynak" diyor. ffin ise süreci "Onu dönüştürülebileceği en değerli şeye dönüştürmek: Besleyici gıdaya" sözleriyle özetliyor.
