İngiltere'nin devlet kontrolündeki elektrik şebeke işletmecisi Neso, Haziran ayı sonundaki sıcak hava dalgasında alınan sistem kararlarına ilişkin örtbas iddialarını bağımsız soruşturmaya açtı. Gölge Enerji Bakanı Claire Coutinho, parlamentoda yaptığı konuşmada, Neso bünyesindeki ihbarcıların üst düzey yöneticilerin kontrol odası personeline normal kayıt tutmayı bırakma talimatı verdiğini ve böylece sistemi dengeleme çabalarının tam bir denetim izi oluşturmasını engellediğini öne sürdü. Coutinho'ya göre ihbarcılar ayrıca kurumsal iletişim ekibi üyelerinin operatörleri, kuruluşun itibarını koruyacak kararlar almaya zorladığını da iddia etti.
Coutinho, ihbarcıların "şebekenin giderek yönetilemez hale geldiğinden" endişe duyduğunu ve üst düzey yöneticilerin "Neso'nun itibarını korumak için elektrik kesintisi riskini göze aldığını" düşündüğünü aktardı. "Eğer doğruysa, bu tam anlamıyla bir skandaldır" diyen Coutinho, iddiaların araştırılmasını talep etti. Neso ise iddiaları reddettiğini açıkladı ve geçen hafta bağımsız soruşturmayı yürütmek üzere Eversheds Sutherland hukuk firmasını görevlendirdi.
Isı kubbesi kış koşullarını yaza taşıdı
Haziran ayının son haftasında Avrupa üzerinde etkili olan yüksek basınçlı "ısı kubbesi", İngiltere'nin enerji altyapısında zincirleme bir baskı yarattı. Rüzgar türbinleri yavaşlarken gaz santralleri verim kaybına uğradı ve İngiltere'ye elektrik ihraç eden Fransız nükleer santralleri güç düşürdü. Aynı dönemde klima ve soğutma sistemlerinden kaynaklanan talep artışı, şebeke üzerindeki yükü daha da ağırlaştırdı. Bilim insanları, bu sıcak hava dalgasının iklim krizi nedeniyle daha şiddetli ve daha olası hale geldiğini değerlendiriyor.
Danışmanlık şirketi LCP Delta'nın değerlendirmesine göre bu hafta, yaz sıcak dalgalarının "artık geleneksel olarak kış kıtlığı olaylarıyla ilişkilendirilen sistem koşullarını yaratabildiğini" gösterdi. Neso, şebeke dengesini korumak için ilk kez bir yaz döneminde acil durum araçlarına başvurdu. Financial Times'ın aktardığı verilere göre Nisan ortası ile Temmuz ortası arasında tüketicilere normalden daha az elektrik kullanmaları için yaklaşık 800.000 sterlin ödendi.
Frekans bir saat boyunca kritik seviyede kaldı
Neso'nun 50Hz civarında tutmaya çalıştığı şebeke frekansı, 23 Haziran'da neredeyse bir saat boyunca operasyonel sınırların (49.8Hz - 50.2Hz) alt bandında kaldı. Kaydedilen en düşük değer 49.66Hz oldu; bu seviye 49.5Hz'lik yasal alt sınırın üzerinde kalmakla birlikte, sistemin ne kadar zorlandığına dair soru işaretleri yarattı.
Guardian'a konuşan eski bir Neso çalışanı, frekansın operasyonel sınırların alt ucunda bu kadar uzun süre kalmasının, işletmecinin fabrikaları devre dışı bırakmak gibi daha ciddi müdahalelere başvurmadan önce siyasi açıdan kabul edilebilir seçeneklerinin tükenmekte olduğuna işaret edebileceğini söyledi. Eski çalışan, "0.2Hz'lik bir değişim büyük görünmeyebilir, ancak teknik olarak çok daha büyük bir kırılganlığı temsil eder. Bu seviyelerde, sistemin kaldıramayacağı beklenmedik bir olayın yaşanma riski vardır" dedi.
Neso Direktörü Craig Dyke ise endişeleri küçümseyerek farklı bir tablo çizdi. Dyke, sıcak hava dalgasının "güç sistemlerinde sürekli baskı" ve "dar operasyon marjları" yarattığını kabul etmekle birlikte, "hiçbir müşteri talebi kesilmedi, frekans yasal sınırlar içinde kaldı, gerilim sınırlar içinde tutuldu ve hiçbir hat ya da kablo aşırı yüklenmedi" açıklamasını yaptı.
Sınır ötesi kablolarda limit aşımları
Analistlere göre Neso kontrolörleri, Haziran ayının son haftasında İngiltere'yi kıta Avrupası'ndaki üreticilere bağlayan deniz altı elektrik kabloları üzerindeki normal ticaret limitlerini "birkaç kez" aştı. Bu ihlallerin en büyüğü 24 Haziran'da gerçekleşti; Neso, BritNed hattı üzerinden Hollanda'dan 500MW ek kapasite için acil durum çağrısı yaptı ve İngiltere'nin ihracatını keserek bu kapasiteyi sağladı. Benzer bir acil çağrı Fransa'ya da yapıldı.
Sıcak hava dalgasının etkisiyle Haziran sonunda iki kez elektrik arzı alarmı verildi. Bunun sonucunda gaz santrallerinden sadece birkaç saatlik acil elektrik üretimi için ödemelerin milyonlarca sterline ulaşması gerektiği tahmin ediliyor. Gaz santralleri, küresel ısınmayı hızlandıran atmosferik karbon emisyonlarının başlıca kaynakları arasında yer alıyor.
İtibar baskısı ve siyasi arka plan
Neso, 2024 sonunda hükümetin şirketi FTSE 100 enerji devi National Grid'den 630 milyon sterline satın almasının ardından devlet kontrolüne geçti. Eski bir kontrol odası çalışanı, önceki sahiplik döneminde mühendislerin bir hatanın National Grid'in hisse fiyatını vurabileceğinin farkında olduğunu belirtti. Şimdi ise daha fazla temiz enerji kaynağı devreye girerken ve Labour 2030 yeşil enerji hedefini tutturmaya çalışırken, arz ve talebi sorunsuz dengeleme beklentisinin ağırlığını hissettiklerini ifade etti.
Eski çalışan, "Doğrudan bir skandalı örtbas etme emri verilmiş olsun ya da olmasın, bireyler potansiyel olarak doğru eylemi yapmalarını engelleyebilecek zor bir konuma yerleştiriliyor. Üst kademedekilerin eylemlerinizi nasıl göreceğine dair her zaman bir tedirginlik vardı. Bu, üst düzey yöneticilerin kuşkuyla bakmasına neden olacağı korkusuyla [sistemi yeniden dengelemek için] zamanında eylemde bulunmamak anlamına gelebilir" yorumunu yaptı.
Neso Üst Yöneticisi Fintan Slye, enerji düzenleyicisi Ofgem'e gönderdiği mektupta, işletmecinin bu tür bir etkinin gerçekleşmesini önleyecek "politika ve prosedürlere" sahip olduğunu belirtti. Slye, "Yine de bu iddiaları son derece ciddiye alıyoruz" dedi. Şirket sözcüsü, Eversheds Sutherland tarafından yürütülen bağımsız soruşturmanın sonuçlarının Ofgem ve hükümetle paylaşılacağını ve nihayetinde yayımlanacağını ifade etti; ancak zamanlamanın henüz net olmadığını ekledi.
